Quản lý nước tưới khi xâm nhập mặn mùa khô

Xâm nhập mặn: Thách thức lớn mùa khô hạn ở miền Tây

Mỗi năm khi vào mùa khô (tháng 11 đến tháng 4), hàng nghìn hecta cánh đồng ở Đồng bằng sông Cửu Long phải đối mặt với vấn đề xâm nhập mặn. Nước ngọt khan hiếm, nước mặn từ biển len vào các kênh gây ảnh hưởng nặng nề tới mùa vụ. Nhiều anh chị nông dân thiếu kinh nghiệm trong quản lý nước tưới khi tình hình xâm nhập mặn diễn ra, dẫn tới vồn hóa đất, giảm năng suất hoặc thất bại toàn bộ vụ. Bài viết này sẽ hướng dẫn các bước quản lý nước tưới khoa học để giảm thiểu thiệt hại.

Theo dõi bản tin độ mặn hàng ngày

Bước đầu tiên và quan trọng nhất là nắm bắt thông tin về tình hình xâm nhập mặn tại địa phương mình.

• Liên hệ với trạm khuyến nông huyện hoặc xã để lấy bản tin cập nhật độ mặn hàng tuần hoặc hàng ngày.
• Theo dõi các bảng thông tin độ mặn được công bố tại các điểm nước chính (cửa sông, kênh chính, trạm bơm).
• Ghi chép lại độ mặn từng ngày để có dữ liệu tham khảo cho mùa vụ năm sau.
• Khi độ mặn cao (trên 4-5 ppt tùy giống cây), cần áp dụng ngay các biện pháp quản lý nước.

Các cơ quan chuyên môn địa phương thường đưa ra cảnh báo sớm về những tuần có nguy cơ xâm nhập mặn mạnh, giúp bà con chuẩn bị kế hoạch tưới nước.

Trữ nước ngọt trước khi xâm nhập mặn

Biện pháp phòng tránh tốt nhất là trữ đủ nước ngọt sẵn sàng trước khi độ mặn tăng cao.

1. Chuẩn bị sớm từ tháng 9-10: Khi nước sông còn ngọt, bà con nên đào đắp hồ, ao nước nhỏ để tích trữ nước cho mùa khô.
2. Sử dụng các bể chứa: Lắp đặt bể bê tông, bêtonít hoặc các hầm chứa nước công suất từ 50-100 m³ tùy theo diện tích canh tác.
3. Bơm nước trước thời điểm xâm nhập mặn: Ngoài những hôm nước sông đỉnh cao (thường sáng sớm), hãy bơm nước vào kho chứa.
4. Che phủ bể chứa: Dùng lưới, nylon hoặc cây che để giảm bốc hơi nước, tránh ô nhiễm từ bụi, lá cây.

Mục tiêu là tích trữ đủ nước tưới cho 15-20 ngày khi độ mặn cao và không thể bơm nước từ sông.

Quản lý nước tưới khi độ mặn cao

Khi xâm nhập mặn diễn ra, cách quản lý nước tưới cần thay đổi so với bình thường.

Tưới vào những thời điểm nước sông ngọt nhất

Thông thường, nước sông ngọt nhất vào sáng sớm (khoảng 3-7 giờ sáng) và sau những trận mưa hoặc xả nước từ các hồ chứa thượng nguồn. Hãy sử dụng những khoảng thời gian này để bơm nước tưới và trữ nước.

Tưới từng đợt, tránh để đất khô quá

Đất khô quá sẽ tăng tính mặn hại. Tưới nhiều lần nhưng ít mỗi lần giúp đất giữ độ ẩm ổn định và hạn chế muối tích tụ ở bề mặt.

Ưu tiên tưới cây non và cây ưa nước

Giai đoạn từ trồng đến 30-45 ngày tuổi, cây còn non nên ưu tiên tưới. Những loại cây ưa nước như cà chua, dưa, khoai lang cần tưới thường xuyên hơn.

Các biện pháp bổ sung giảm thiệt hại xâm nhập mặn

Ngoài quản lý nước tưới, bà con cần kết hợp thêm các biện pháp khác:

• Chọn giống chịu mặn: Cài địa phương hoặc các giống được khuyến cáo phù hợp với vùng xâm nhập mặn.
• Tránh phèn: Nếu vùng bà con có vấn đề phèn kết hợp với xâm nhập mặn, hãy xun bột vôi hoặc theo hướng dẫn của cán bộ khuyến nông trước khi gieo trồng.
• Trồng cây chắn gió: Những dãy cây lâu năm phía biển giúp giảm tác động của gió mặn và tránh độ mặn tăng nhanh.
• Bảo dưỡng cây: Tăng cường bón phân cân bằng, phun kích thích ra rễ để cây khỏe mạnh chống chịu tốt hơn.

Lưu ý quan trọng

• Không sử dụng nước xâm nhập mặn để tưới: Nếu phát hiện nước trong kênh, sông đã có độ mặn cao, tuyệt đối không bơm nước tưới trực tiếp cho cây. Hãy chờ nước ngọt hoặc sử dụng nước đã trữ.
• Kiểm tra độ mặn của nước tưới: Dùng que đo mặn đơn giản hoặc hỏi trạm khuyến nông để biết chính xác độ mặn của nước bạn định dùng.
• Ghi chép chi tiết: Theo dõi ngày tưới, lượng nước, độ mặn, tình trạng cây để rút kinh nghiệm cho vụ sau.
• Liên hệ cán bộ khuyến nông: Khi gặp tình huống bất thường hoặc cây có dấu hiệu không khỏe, hãy liên hệ ngay với trạm khuyến nông địa phương để được tư vấn kịp thời.

Câu hỏi thường gặp

Làm thế nào để biết nước có bị xâm nhập mặn không?

Nước xâm nhập mặn sẽ có vị mặn khi nếm (tuy không nên nếm trực tiếp, chỉ nên test một giọt nhỏ để cảm nhận). Cách chính xác hơn là sử dụng que đo mặn (refractometer hoặc ECS meter) mua tại các cửa hàng vật tư nông nghiệp địa phương, hoặc hỏi trạm khuyến nông để test mẫu nước.

Nếu không có đủ nước trữ sẵn thì làm sao?

Bà con nên ưu tiên tưới cho diện tích cây sắp thu hoạch và cây trị giá cao (cà chua, dưa, rau tươi). Đối với cây còn non hoặc năng suất thấp hơn, có thể hạn chế tưới hoặc chuyển qua trồng giống chịu hạn tốt hơn cho vụ tiếp theo.

Có nên bơm nước vào đêm khi độ mặn cao?

Độ mặn thay đổi theo thủy triều, thường cao nhất vào buổi chiều tối và thấp nhất vào sáng sớm. Do đó, không nên bơm vào đêm khi độ mặn cao. Hãy đợi đến sáng sớm hoặc những lúc nước sông ngọt hơn mới bơm, hoặc sử dụng nước đã trữ sẵn.