Phòng bệnh tôm thẻ khi thời tiết chuyển mùa mưa

Khi mùa mưa bắt đầu ở Đồng bằng sông Cửu Long, các ao tôm thẻ thường gặp tình trạng nước đột ngột thay đổi, dẫn đến bệnh tật gia tăng. Bà con nông dân thường thấy tôm giảm ăn, nổi bụng hoặc chết hàng loạt chỉ trong vài ngày. Nguyên nhân chính là sốc pH, sự thay đổi độ kiềm và sự tích tụ khí độc ở đáy ao khi mưa lớn.

Hiểu rõ nguyên nhân gây bệnh mùa mưa

Khi mưa xuống, nước mưa tươi (có độ pH thấp, ít muối khoáng) trộn vào ao sẽ làm đột ngột thay đổi môi trường nước. Đặc biệt ở các vùng có đất phèn hoặc bị xâm nhập mặn, sự biến động này càng khôn cằn hơn.

Sốc pH: Nước mưa có pH thấp (5–6), nếu trộn nhanh vào nước ao (pH 7–8) sẽ gây sốc cho tôm.
Độ kiềm giảm: Độ kiềm (tính từ canxi và magiê) giảm đột ngột, làm tôm khó thay vỏ và yếu đi.
Khí độc tích tụ: Khi nước mưa lội vào, lớp bề mặt nước lạnh hơn, gây chệch nhiệt độ, lớp nước tầng dưới không lưu thông được khí, sinh thành ammonia và hydro sunfua độc hại.

Chuẩn bị ao trước mùa mưa

Để giảm thiểu rủi ro, bà con cần chuẩn bị từ trước:

Kiểm tra hệ thống thoát nước: Đảm bảo các cống, máy bơm hoạt động tốt để tránh nước mưa dư thừa chứa đầy ao.
Đo đạc chất lượng nước hiện tại: Sử dụng bộ test đơn giản (test pH, test oxy…) hoặc đưa mẫu nước để kiểm định. Ghi lại các số liệu cơ sở.
Làm sạch đáy ao: Hút bớt bùn tích tụ, sử dụng các biện pháp vệ sinh sinh học theo khuyến cáo của cán bộ khuyến nông địa phương.
Chuẩn bị vôi và các chất điều chỉnh nước: Mua sẵn vôi và các sản phẩm hỗ trợ cân bằng độ kiềm. Tìm hiểu hướng dẫn sử dụng trên nhãn từng sản phẩm.

Điều chỉnh chất lượng nước đúng cách khi mưa

Khi trời bắt đầu mưa lớn, bà con cần theo dõi sát sao:

Giảm lượng nước mưa vào ao: Dùng máy bơm hoặc mở các cống phụ để thoát nước mưa ra ngoài, chỉ để lượng nước thay thế hợp lý (khoảng 5–10% mỗi ngày nếu cần).
Thay nước từ từ: Không nên thay nước quá nhanh. Nếu phải thay, hãy làm từ từ qua 2–3 giờ, không bao giờ thay trên 20% nước trong 1 lần.
Sử dụng vôi để ổn định pH: Khi pH giảm dưới 6.5, có thể bổ sung vôi (loại nào, liều bao nhiêu – tuân theo hướng dẫn nhà sản xuất trên vỏ bao, hoặc hỏi cán bộ khuyến nông). Rắc đều vôi vào sáng sớm hoặc chiều tối.
Cải thiện thông khí: Mở máy thông khí (nếu có) để giúp nước lưu thông, tránh khí độc ở đáy ao. Nếu không có máy, dùng các công cụ thủ công để khuấy động nước.

Theo dõi sức khoẻ tôm hàng ngày

Trong giai đoạn mưa, bà con nên kiểm tra tôm ít nhất 2 lần mỗi ngày (sáng và chiều):

Quan sát tôm ăn bao nhiêu so với ngày hôm trước.
Chú ý các dấu hiệu bất thường: tôm nổi lơ lửng, chuyển động chậm, vỏ mềm, hay chết hàng sáng.
Nếu phát hiện bất thường, hãy ngay lập tức liên hệ cán bộ kỹ thuật địa phương để tư vấn xử lý kịp thời.

Hỗ trợ dinh dưỡng cho tôm trong giai đoạn khó khăn

Mưa gây căng thẳng cho tôm, nên cần tăng cường dinh dưỡng:

Giảm bớt lượng thức ăn (khoảng 30–40% so với thường) để tôm không quá tải tiêu hóa khi bị stress.
Tăng tần suất cho ăn (chia thành 3–4 bữa nhỏ thay vì 2 bữa lớn).
Sử dụng các sản phẩm hỗ trợ miễn dịch hoặc vitamin (theo hướng dẫn trên nhãn, hoặc xin tư vấn cán bộ khuyến nông).

Lưu ý quan trọng

Không tự ý sử dụng thuốc hoặc hóa chất mà chưa được cán bộ khuyến nông hướng dẫn. Nhiều khi thêm thuốc có thể làm tình hình xấu hơn. Hãy ưu tiên cân bằng môi trường nước trước, rồi mới tính đến các biện pháp khác. Nếu tôm bị bệnh rõ ràng (chết hàng loạt, có vết loét…), hãy gọi ngay cán bộ kỹ thuật để được chẩn đoán và hướng dẫn xử lý đúng cách. Không nên chở tôm bệnh đi bán hoặc cho bà con hàng xóm.

Câu hỏi thường gặp

1. Tôi nên làm gì ngay khi trời bắt đầu mưa to?

Hãy mở cống thoát nước để nước mưa dư thừa chảy ra ngoài, tránh nước mưa tươi (pH thấp) trộn quá nhiều vào ao. Kiểm tra máy thông khí và mở để giúp nước lưu thông. Nếu nước tương đổi, hãy đo pH hoặc quan sát tôm xem có dấu hiệu bất thường không.

2. Vôi nên dùng loại nào và bao giờ thì bổ sung?

Loại vôi cụ thể nên chọn dựa trên tình trạng đất ao và khuyến cáo của cán bộ khuyến nông địa phương. Thời điểm bổ sung tốt nhất là sáng sớm hoặc chiều tối (khi tôm không ăn). Hãy tuân theo hướng dẫn trên nhãn sản phẩm để xác định liều lượng phù hợp với diện tích ao của bà con.

3. Nếu tôm chết liên tiếp sau mưa thì phải xử lý sao?

Đó là dấu hiệu nguy hiểm. Hãy ngay lập tức liên hệ cán bộ kỹ thuật hoặc trạm khuyến nông gần nhất để lấy mẫu nước kiểm định và tôm khám bệnh. Không nên tự quyết định cho thuốc hoặc để tình hình kéo dài, sẽ mất mùa.