Nuôi tôm vụ nghịch mùa khô (khoảng tháng 11 đến tháng 4) là cách làm tăng vòng quay vốn, nhưng bà con thường gặp khó khăn với độ mặn tăng cao liên tục. Nước ao có xu hướng nồng mặn vì lượng nước cấp vào ít, trong khi nước tôm cứ thải ra hàng ngày. Không kiểm soát tốt sẽ làm tôm bị stress, ăn kém, dễ bị bệnh và tỷ lệ sống giảm đáng kể.
Nuôi tôm mùa khô: Những thách thức chính
Mùa khô ở Đồng bằng Sông Cửu Long kéo dài từ tháng 10 đến tháng 4, lượng mưa ít, nước ngọt khan hiếm. Điều này gây ra tình trạng xâm nhập mặn sâu vào các tỉnh miền Tây, làm nước ao nằm trong vùng phèn mạnh. Độ mặn không ổn định sẽ làm tôm bị cản trệ sinh trưởng, tỷ lệ lột vỏ không đều, tôm nằm không ăn.
Bên cạnh đó, mùa khô có thêm áp lực từ thời tiết lạnh vào buổi sáng sớm hoặc khi có gió mạnh từ phía bắc, làm tôm lại bị stress thêm. Các bà con phải chủ động quản lý nước ao cẩn thận để duy trì điều kiện nuôi ổn định.
Bước 1: Chuẩn bị ao trước khi thả
Trước khi thả tôm vụ mùa khô, cần chuẩn bị ao cơ bản như những vụ khác, nhưng chú ý đặc biệt:
- Làm sạch ao: Tránh để bã thức ăn, phân tôm còn sót lại từ vụ trước vì chúng sẽ hâm thối, làm nước xấu.
- Sơ chế đất: Nếu đất ao bị phèn nặng hoặc có mùi hôi, cần phơi nắng 1-2 tuần trước khi thả.
- Lấy mẫu nước: Kiểm tra độ mặn, pH, chất lượng nước hiện tại tại địa điểm lấy nước sẽ dùng để cấp ao.
Bước 2: Lựa chọn và cấp nước ban đầu
Mùa khô, nước là tài nguyên khan hiếm. Bà con cần chủ động:
- Chọn nguồn nước cấp: ưu tiên lấy từ kênh chính (độ mặn thấp hơn) thay vì từ sông hay ao cũ đã mặn cao.
- Cấp nước từ từ vào ao: không đổ hết trong 1-2 ngày mà nên từ 3-5 ngày để tôm giống thích dần với điều kiện nước mới.
- Theo dõi độ mặn: sử dụng khúc xạ kế hoặc kit test nước để kiểm tra độ mặn ban đầu. Độ mặn thích hợp cho tôm nuôi là 15-25 ppt (phần triệu muối).
Kiểm soát độ mặn tăng cao hàng ngày
Nguyên tắc cơ bản: Mực nước ao thường hạ xuống do bốc hơi (khoảng 5-7 cm mỗi tuần vào mùa khô), nên độ mặn tự động tăng. Bà con phải cấp nước ngọt hoặc nước ít mặn để bù mất mặc dù có thể sẽ tốn công. Nếu không bù, độ mặn sẽ vượt quá 30-35 ppt, làm tôm bị stress nặng.
Các bước thực hiện:
- Đo độ mặn hàng ngày, tốt nhất vào lúc 7-8 giờ sáng khi ao đã ổn định qua đêm.
- Khi độ mặn vượt quá 25 ppt, bắt đầu cấp nước ngọt hoặc nước ít mặn (từ ao không nuôi, hay từ mương nước ngọt nếu có).
- Cấp từ từ, khoảng 10-20% thể tích ao mỗi 2-3 ngày, không nên cấp quá nhiều một lần vì sẽ làm tôm bị sốc nước.
- Sử dụng máy bơm hoặc ống dẫn để phân tán nước mới đều khắp ao, tránh để nước ngọt ở một góc.
Quản lý thức ăn và sức khỏe tôm mùa khô
Khi tôm bị stress do mặn cao, ăn kém là dấu hiệu sớm nhất. Bà con cần:
- Giảm lượng thức ăn vào khoảng 20-30% so với bình thường trong những ngày đầu khi độ mặn thay đổi.
- Chia nhiều bữa nhỏ trong ngày (khoảng 3-4 bữa) thay vì cho ăn ít lần.
- Quan sát bụi phân tôm: nếu phân đen nhẽn là tôm ăn tốt, nếu phân trắng hoặc ít phân là tôm ăn kém.
- Khi phát hiện tôm bị bệnh (bỏng nước, gẫy chân…), hãy hỏi cán bộ khuyến nông địa phương để được tư vấn cách xử lý kịp thời.
Lưu ý quan trọng
Thay đổi độ mặn từ từ, không bao giờ thay đổi quá 5 ppt trong một lần. Tôm rất nhạy cảm với sự thay đổi nhanh của độ mặn, có thể gây ra tình trạng lột vỏ bất thường, tôm yếu hay chết hàng loạt.
Mùa khô nước khan, nhưng đừng quá tiết kiệm nước cấp. Cấp nước thường xuyên là cách duy nhất để kiểm soát độ mặn. Nếu ao có hệ thống lọc hoặc tái sử dụng nước, hãy bảo dưỡng thường xuyên vì mùa khô nước cũng khí được sử dụng tối đa.
Canh ba lần mỗi ngày để phát hiện sớm những bất thường: sáng sớm (trước 7h), trưa (11-12h) và chiều (16-17h). Không chỉ kiểm tra độ mặn mà còn theo dõi động thái của tôm, mức độ ăn, thóp nước ao.
Câu hỏi thường gặp
1. Tôi lấy nước từ kênh cấp, độ mặn khoảng 18 ppt nhưng sau 1 tháng mặn cao đến 28 ppt. Phải cấp nước ngọt bao lâu một lần?
Tần suất cấp tùy thuộc vào tốc độ bốc hơi (thường 5-7 cm/tuần) và độ mặn ban đầu của nước cấp. Bà con nên cấp 15-20% thể tích ao mỗi 3-4 ngày khi phát hiện độ mặn tăng vượt 25 ppt. Đo độ mặn hàng ngày để điều chỉnh linh hoạt.
2. Trong mùa khô, tôi không có nguồn nước ngọt để cấp ao. Phải làm sao?
Có thể tìm kiếm nước từ các ao không nuôi, từ mương tưới lúa (nếu vụ lúa mới bắt đầu), hoặc thỏa thuận với các ao nuôi khác để trao đổi nước. Nếu thật sự khó khăn, có thể chọn giống tôm chịu mặn cao (như tôm sú ở một số vùng) nhưng chi phí giống sẽ cao hơn.
3. Tôm bị stress do độ mặn cao có dấu hiệu gì? Làm thế nào để phục hồi?
Dấu hiệu: tôm ở yên một chỗ, ăn kém, phát triển chậm, lột vỏ không đều hoặc chết từng con. Để phục hồi, cấp nước ít mặn từ từ (không vội vàng), giảm thức ăn, và theo dõi sát sao. Nếu tình hình không cải thiện sau 3-4 ngày, liên hệ cán bộ khuyến nông để được hướng dẫn thêm.
Bình luận